Zührevi Hastalıklar Nelerdir?

Zührevi hastalıklar nelerdir sorusu, “bir yara çıkarsa anlarım” diye bekleyenleri yanıltır. Zührevi hastalık, cinsel temasla geçen enfeksiyonların eski adıdır; bugün aynı tablo cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBH) diye anılır. Liste kısadır sanılır. Oysa bakteri, virüs ve parazit ayrı kapılardan girer; bir kısmı antibiyotikle biter, bir kısmı vücutta kalır, bir kısmı yıllarca hiç ses çıkarmaz. Bu yazı isim saymaz. Kuluçkayı, sessiz seyri, karışan tabloları ve hangi testin neyi gördüğünü ayırır.

Tek hastalık tanımı: zührevi hastalık nedir. Ortak işaretler: CYBH belirtileri nelerdir. Korunma: cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmanın 10 etkili yolu.

Kısa kural: Belirti yokluğu temizlik belgesi değildir. “Tek kan tahlili her şeyi görür” de değildir.

Zührevi sözü nereden gelir, bugün ne kapsar?

Sözcük, Venüs’ün Arapça adı zühre ile bağlantılıdır; Fransızca vénérien karşılığı olarak 19. yüzyıl tıp diline girmiştir. Halk ağzında hâlâ “zührevi” denir. Deri ve zührevi hastalıklar polikliniği de bu mirası taşır. Güncel halk sağlığı metinleri CYBH / STI der. İkisi aynı kapıdır; utanç kelimesi tanıyı geciktirir.

WHO, dünya çapında her gün bir milyonu aşkın kişiye tedavi edilebilir CYBH bulaştığını; frengi, gonore, klamidya ve trikomonasın tedaviyle geçtiğini; hepatit B, herpes, HIV ve HPV’nin viral olup yönetildiğini yazar. Kaynak: WHO – Sexually transmitted infections.

Türkiye’de “en çok şu ilde” diye dolaşan listeler çoğu zaman klinik reklamıdır, ulusal sürveyans değildir. Bildirim eksiktir; sessiz enfeksiyon kayıt dışıdır. Bu yüzden şehir sıralaması ezberlenmez, risk ve tarama konuşulur.

Zührevi hastalıklar nelerdir? Üç kutu

Kutu 1 — Antibiyotik veya antiparaziterle geçenler
Frengi, bel soğukluğu, klamidya, trikomonas, daha seyrek şankroid.

Kutu 2 — Vücutta kalan, tedaviyle yönetilenler
Herpes, HIV, hepatit B (kronikleşirse), HPV’nin bir kısmı (çoğu tip kendiliğinden temizlenir, bazıları kalır).

Kutu 3 — Karışan ama çekirdek liste olmayanlar
Mantar, bakteriyel vajinoz, bit, uyuz. Temasla tetiklenir; “zührevi kapıldı” diye tek kapıya indirgenmez.

Frengi: kapanan yara, bitmeyen hastalık

Etken Treponema pallidum. Kuluçka çoğu zaman 3 hafta civarıdır (10–90 gün).

• Birinci evre: Genelde tek, ağrısız, sert kenarlı yara (şankr). Kasık bezi şişebilir. Yara 3–6 haftada kendiliğinden kapanır. “Geçti” sanılır.
• İkinci evre: Haftalar–aylar sonra gövde döküntüsü, avuç içi ve ayak tabanı lekeleri, ağızda yama, saç dökülmesi, halsizlik. Bulaştırıcılık yüksektir.
• Gizli evre: Yara ve döküntü yok, kan testi pozitif.
• Geç evre: Yıllar sonra kalp, damar, sinir, göz. Erken tedavi bunu keser.

Gebelikte geçmemiş frengi ölü doğum ve doğumsal frengi yapar. Tarama bu yüzden gebelik takibinin parçasıdır.

HIV ile birlikte görülmesi tesadüf değildir: aynı temas yolu, yara HIV girişini kolaylaştırır. Bir kohortta HIV ile yaşayan kişilerde frengi birlikteliği yüksek bulunmuştur; bu genel nüfus oranı değildir, taramanın neden çift yapılması gerektiğini gösterir.

Bel soğukluğu: dirençli bakteri

Etken Neisseria gonorrhoeae. Erkek üretrada günler içinde yanma ve sarı-yeşil akıntı çıkarabilir. Kadın serviksi, boğaz ve rektum çoğu zaman sessizdir. Anal temas sonrası “hemoroid” sanılan akıntı gonore olabilir.

Tedavisiz epididimit, pelvik enfeksiyon, eklem ve nadiren yayılım yapar. Asıl güncel sorun antibiyotik direncidir. Eczaneden “geçen seferki hap” işe yaramayabilir; kültür ve hekim protokolü gerekir. CDC çerçevesi: CDC – STI.

Klamidya: sessiz kısırlık riski

Etken Chlamydia trachomatis. En sık “hiçbir şeyim yok” diyen enfeksiyonlardandır. Olursa yanma, akıntı, kadınlarda ara kanama ve ilişki sonrası kanama. Erkekte epididimit, kadında pelvik inflamatuar hastalık ve tüp hasarı kısırlık ile dış gebelik riskini artırır. Yenidoğanda göz ve akciğer tutulumu doğum kanalından geçer.

Kuluçka kabaca 1–3 haftadır; birçok kişi bu pencereyi hiç fark etmez. Partner tedavisi yarım kalırsa pinpon bulaş olur.

Trikomonas: parazit, koku, erkek sessiz

Trichomonas vaginalis. Kadınlarda köpüklü, balık kokulu akıntı, kaşıntı, ilişki sırasında rahatsızlık. Erkeklerin çoğu taşıyıcıdır, hafif yanma veya hiç belirti. Tedavi tek kişiye verilirse diğeri geri bulaştırır. HIV bulaşını da kolaylaştırabilir.

Herpes: kabarcık yokken de bulaş

HSV-1 çoğunlukla ağız (uçuk), oral–genital temasla genital bölgeye de geçer. HSV-2 daha çok genitaldir, daha sık tekrarlar. İlk atak ateş ve kasık beziyle ağır olabilir; sonrakiler kısa sürer. Asemptomatik saçılma yüzünden “yara yok = bulaştırmaz” yanlıştır. Ayrıntı: herpes nedir, belirtileri.

HPV: siğil başka, kanser tipi başka

100’den fazla tip. Düşük riskli tipler genital siğil; yüksek riskli tipler (özellikle 16 ve 18) rahim ağzı, anüs, penis, ağız-boğaz kanserlerinin bir kısmıyla bağlantılıdır. Siğil yok diye HPV yoktur denmez. Çoğu enfeksiyon bağışıklıkla temizlenir; kalıcı yüksek riskli tip tarama ister. Aşı belirli tiplere karşıdır, prezervatifin yerini tutmaz. Smear / HPV testi belirti beklemez.

HIV: erken grip, sonra sessizlik

Bulaştan 2–4 hafta sonra bazılarında ateş, bez, döküntü, boğaz. Birçoğunda bu tablo yoktur. Antikor testleri pencere döneminde negatif kalabilir; antijen-antikor (4. kuşak) daha erken bakar. Tedavi yoksa yıllar içinde bağışıklık düşer (AIDS). Etkili tedaviyle ölçülemez virüs yükü cinsel yolla HIV bulaştırma riskini yok denecek kadar düşürür. Bu diğer CYBH’leri silmez. PrEP ve PEP hekim işidir; eczane tavsiyesiyle başlanmaz.

Hepatit B ve C

Hepatit B cinsel temas ve kanla geçer; aşı vardır. Erişkinlerin bir kısmı akut tabloyu sarılıksız atlatır, bir kısmı kronikleşir. Hepatit C asıl olarak kan (enjektör, steril olmayan işlem); cinsel bulaş bazı durumlarda artar. İkisi de “yara çıkmadı” diye elenmez; kan testi ister.

Şankroid ve seyrek ülserler

Ağrılı, yumuşak yara ve ağrılı kasık bezi. Her coğrafyada aynı sıklıkta değildir. Ağrısız frengi yarasıyla karışmasın diye “kendiliğinden kapandı” beklenmez.

Ne zührevi hastalık değildir?

Mantar (Candida) ve bakteriyel vajinoz akıntı yapar; klasik çekirdek liste değildir. Kaşıntı her zaman klamidya değildir, kokulu akıntı her zaman mantar değildir. Ayıran muayene ve testtir: mantar enfeksiyonu nedir.

İdrar yolu enfeksiyonu yanma yapar, cinsel temas şart değildir. Genital egzama, sedef, alerjik kontakt da yara taklit eder.

Kuluçka: “hemen çıkar” yanlışı

Süre tahmindir. Temasın ertesi günü “temiz çıktım” demek pencereyi atlar. Hangi testin ne zaman anlamlı olduğu laboratuvar ve hekimle netleşir.

Hangi test neyi görür?

• İdrar veya sürüntü PCR: klamidya, gonore (üretra, serviks, boğaz, rektum ayrı istenebilir)
• Kan: HIV (4. kuşak), frengi (VDRL/RPR + doğrulama), hepatit B ve C
• Yara sürüntüsü: herpes PCR, frengi PCR
• HPV DNA / smear: rahim ağzı tarama programı
• Antikor (HSV IgG) geçmiş teması gösterir, “şu an yara bu” demez

“Evlilik paketi” iyi başlangıçtır, boğaz ve rektum örneğini çoğu zaman içermez. Oral ve anal temas olduysa bunu söylemeden panel eksik kalır.

Komplikasyon neden “geçer” denmez?

• Kadında pelvik enfeksiyon, tüp hasarı, dış gebelik, kronik ağrı
• Erkekte epididimit, nadiren kısırlık
• Frengide geç kalp ve nörolojik hasar, gebelikte bebeğe geçiş
• HPV’de kanser riski (tarama ve aşı bunu keser)
• HIV’de tedavi yoksa fırsatçı enfeksiyon
• Yara ve iltihap, HIV dahil diğer bulaşları kolaylaştırır

Erken tedavi bu zincirin büyük kısmını kırar. Yarım antibiyotik direnç ve geri bulaş demektir.

Kim daha dikkat etmeli?

Herkes. Ek olarak: yeni veya birden fazla partner, prezervatifsiz temas, partnerde tanı, gebe, HIV ile yaşayan, bağışıklığı baskılanan. Yaş “temiz” yapmaz; genç erişkinlerde temas sıklığı yüksektir, 40 yaş da riski silmez.

Kayıt ve randevu kaygısı geciktirir: kaygı nedir, nasıl azaltılır. Utanç konuşmayı keserse partner bildirimi de kesilir, zincir uzar.

Ne zaman aynı gün bakılır?

• Ağrılı veya ağrısız genital yara
• Ateş + alt karın, kusma
• Tek taraflı testis ağrısı ve şişlik
• Gebelikte şüpheli temas veya yara
• Solmayan döküntü, göz tutulumu, nörolojik belirti
• Cinsel şiddet sonrası (tıbbi korunma ve adli süreç birlikte; suçlu sen değilsin)

Yoğurt, limon, duş “temizlemez”.

Sağlık yazıları: sağlık.

Sıkça sorulan sorular

Zührevi hastalıklar nelerdir? Frengi, gonore, klamidya, trikomonas, herpes, HPV, HIV ve hepatit B çekirdek listedir. Bir kısmı ilaçla biter, bir kısmı yönetilir, çoğu sessiz seyreder. Kapanan yara biten hastalık değildir. Tek panel her kapıyı görmez. Korunma prezervatif, aşı, zamanında test ve partner tedavisidir.

Zuhrevi.com sağlık yazılarında bu tabloyu utandırmadan tutar. Yara, ateşli karın veya riskli temas varsa listeyi uzatma; deri ve zührevi hastalıklar veya enfeksiyon polikliniğine görün.